เครนถล่ม: ชี้ชัด ‘ความบกพร่องรุนแรง’ ไม่ใช่ ‘โชคร้าย’ – สัญญาณวิกฤตความปลอดภัยในโครงการใหญ่ของไทย
บทนำ
ในฐานะวิศวกรโครงสร้างที่มีประสบการณ์กว่าทศวรรษในวงการ ผมได้เห็นความก้าวหน้าและการพัฒนาอย่างไม่หยุดยั้งของอุตสาหกรรมการก่อสร้างในประเทศไทย โดยเฉพาะโครงการสาธารณูปโภคขนาดใหญ่ที่เป็นเสมือนเส้นเลือดใหญ่หล่อเลี้ยงเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิตของประชาชน แต่เมื่อมีเหตุการณ์ความสูญเสียที่ไม่อาจยอมรับได้เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า โดยเฉพาะเหตุการณ์เครนถล่มที่สร้างความตื่นตระหนกและสูญเสียทั้งชีวิตและทรัพย์สิน เหตุการณ์เหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงโศกนาฏกรรมที่เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่คือสัญญาณเตือนภัยที่ชัดเจนถึง “ความบกพร่องที่รุนแรง” ในกระบวนการก่อสร้าง ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วนและมีประสิทธิภาพ
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา เราได้เผชิญกับเหตุการณ์สะเทือนขวัญหลายครั้ง ทั้งตึกสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) ถล่ม, ถนนทรุดตัวจากการก่อสร้างรถไฟฟ้า, เครนถล่มระหว่างการสร้างรถไฟความเร็วสูง และล่าสุดคือเหตุการณ์เครนถล่มบริเวณถนนพระราม 2 ที่สร้างความเสียหายเป็นวงกว้าง สิ่งที่น่าสังเกตและน่ากังวลอย่างยิ่งคือ เหตุการณ์เหล่านี้มักเกิดขึ้นกับโครงการขนาดใหญ่ของภาครัฐ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึง “วิกฤตเชิงนโยบาย” ที่เราไม่สามารถมองข้ามได้อีกต่อไป
บทความนี้ผมจะเจาะลึกถึงสาเหตุที่แท้จริงเบื้องหลังอุบัติเหตุเครนถล่ม โดยอิงจากหลักการทางวิศวกรรมและประสบการณ์จริงในวงการ เพื่อชี้ให้เห็นถึง “ความบกพร่อง” ที่ซ่อนเร้น และนำเสนอแนวทางแก้ไขที่ตรงจุด เพื่อสร้างความมั่นใจในความปลอดภัยของโครงการก่อสร้างสาธารณูปโภคขนาดใหญ่ในประเทศไทย.
วิเคราะห์เหตุการณ์: ‘ความบกพร่อง’ คือหัวใจสำคัญ ไม่ใช่ ‘อุบัติเหตุ’
เมื่อเกิดเหตุการณ์เครนถล่ม สิ่งแรกที่เราต้องทำคือการแยกแยะระหว่าง “โชคร้าย” ที่เป็นเหตุสุดวิสัย กับ “ความบกพร่อง” ที่เกิดจากกระบวนการทำงาน ในกรณีที่เกิดขึ้นล่าสุดบริเวณถนนพระราม 2 ซึ่งเป็น โครงการก่อสร้างสาธารณูปโภคขนาดใหญ่ และอีกหลายครั้งก่อนหน้านี้ที่ส่งผลกระทบต่อ ความปลอดภัยในงานก่อสร้าง ผมขอยืนยันว่าไม่ใช่เรื่องของโชคร้ายหรือภัยธรรมชาติ
ลองพิจารณาจากข้อเท็จจริงที่ปรากฏ: เหตุการณ์เกิดขึ้นในสภาพอากาศปกติ ไม่มีพายุ ฝนฟ้าคะนอง หรือแผ่นดินไหว ดังนั้น ปัจจัยจากธรรมชาติจึงถูกตัดออกไป เหลือเพียงสองทางเลือกคือ “อุบัติเหตุ” หรือ “ความบกพร่อง”
ในทางวิศวกรรม คำว่า “อุบัติเหตุ” หมายถึง เหตุการณ์ที่ไม่สามารถคาดการณ์ได้ แม้จะปฏิบัติตามมาตรฐานและมีการตรวจสอบอย่างถี่ถ้วนแล้วก็ตาม แต่กรณีที่เกิดขึ้น “ไม่ใช่” แบบนั้น
วิเคราะห์เชิงเทคนิค: จุดยึด (Anchoring) และฐานราก (Foundation) ที่อ่อนแอ
ในเคสแรกที่เกิดเหตุ เครนถล่ม การที่ “ขารองรับเครน” หลุดร่วงลงมาโดยง่ายนั้นขัดต่อหลักการทางวิศวกรรมอย่างสิ้นเชิง สิ่งนี้ทำให้เกิดคำถามสำคัญเกี่ยวกับ “จุดยึด” หรือ Anchoring ว่ามีความแข็งแรงตามการคำนวณในแบบหรือไม่ หรือมีการละเลยขั้นตอนสำคัญไป
สำหรับเคสที่สอง ซึ่งเห็นหลักฐานชัดเจนมาก คือ “ขารองรับเครน” เกิดการทรุดตัว สาเหตุมาจากการวางฐานเครนในตำแหน่งที่ไม่เหมาะสม วางบนจุดที่ไม่สามารถรับน้ำหนักได้ ทำให้โครงสร้างรับน้ำหนักไม่ไหว เกิดการยุบตัว และส่งผลให้เครนหักกลาง ซึ่งเป็น อันตรายจากเครนล้ม ที่เราเคยเตือนมา
จากหลักฐานและการตรวจสอบของวิศวกรหลายท่าน รวมถึงสมาคมฯ เราเห็นตรงกันว่ามีแนวโน้มสูงที่จะเกิดจาก “ความบกพร่องในขั้นตอนการก่อสร้าง” อย่างรุนแรง มากกว่าที่จะเป็น “อุบัติเหตุ” ที่คาดไม่ถึง
โครงการใหญ่ของรัฐ: เขตอันตรายที่ต้องเร่งแก้ไข
สิ่งที่น่าตกใจยิ่งกว่าคือ ความถี่ของการเกิดอุบัติเหตุซ้ำซากในโครงการขนาดใหญ่ของภาครัฐ ซึ่งกลายเป็นสถิติที่สะท้อนถึง “วิกฤตเชิงนโยบาย” ที่ต้องได้รับการเหลียวแลจากผู้มีอำนาจ
หากเกิดความผิดพลาดเพียงครั้งเดียว อาจมองเป็นการแก้ไขเฉพาะจุดได้ แต่เมื่ออุบัติเหตุลักษณะนี้เกิดขึ้นซ้ำถึง 4 ครั้งใหญ่ในรอบปี ตั้งแต่ตึก สตง.ถล่ม, ถนนยุบจากการสร้างรถไฟฟ้า, เครนถล่มจากการสร้างรถไฟความเร็วสูงที่สีคิ้ว, และเครนถล่มจากการสร้างทางด่วนทับพระราม 2 สิ่งเหล่านี้มีจุดร่วมที่น่าประหลาดใจคือ เป็น โครงการก่อสร้างภาครัฐ ทั้งสิ้น และเกิดขึ้นในระยะเวลาที่ใกล้เคียงกัน
นี่คือสัญญาณเตือนที่บ่งบอกถึงมาตรฐานการก่อสร้างและความปลอดภัยในระดับสากลของโครงการใหญ่ๆ ว่ากำลังอยู่ในภาวะวิกฤต
3 ปัจจัยหลัก: สามเหลี่ยมแห่งหายนะในไซต์งานก่อสร้าง
ผมได้จำแนกสาเหตุที่ทำให้มาตรฐานวิศวกรรมในประเทศไทยถดถอย จนถึงขั้นวิกฤต โดยมี 3 ปัจจัยหลักที่ทำงานร่วมกันเสมือน “สามเหลี่ยมแห่งหายนะ”:
ปัจจัยด้านบุคลากร: เริ่มตั้งแต่ระดับผู้ออกแบบ, วิศวกรควบคุมงาน, ผู้ควบคุมเครื่องจักร, ไปจนถึงแรงงานหน้างาน หลายครั้งที่เราพบว่าผู้ควบคุมเครื่องจักรที่ซับซ้อนอย่าง เครน Launcher ซึ่งเป็นเครื่องจักรเคลื่อนที่ ทำงานในที่สูง และมีความสมดุลของน้ำหนักที่ละเอียดอ่อน ขาดความรู้ความเข้าใจในหลักสถิตยศาสตร์และพลศาสตร์ที่เพียงพอ ทำงานตามความเคยชิน ซึ่งเป็นเรื่องที่อันตรายอย่างยิ่ง
High CPC Keyword: การบริหารความปลอดภัยในโครงการก่อสร้าง
ปัจจัยด้านวัสดุและอุปกรณ์: สลิง, รอก, นอตยึด คือหัวใจสำคัญของความปลอดภัย ในการลงพื้นที่ ผมพบเห็นการนำเครื่องจักรเก่ามาใช้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ขาดการบำรุงรักษาที่ได้มาตรฐาน นอตบางตัวเกลียวหวานจนไม่เหลือสภาพ หรือคดงอก็ยังนำมาใช้งานต่อ นี่คือการละเลยความเสี่ยงที่ร้ายแรง
Secondary Keyword: การตรวจสอบอุปกรณ์ก่อสร้าง, อายุการใช้งานเครน
ปัจจัยด้านเครื่องจักร: เครื่องจักรที่ขาดมาตรฐานสากล โดยเฉพาะ เครนมือสอง ที่นำเข้าจากต่างประเทศ เป็นเหมือนระเบิดเวลาที่รอวันปะทุ เครื่องจักรเหล่านี้จำนวนมากถูกซื้อขายต่อและนำมาดัดแปลงโดยไม่ผ่านการออกแบบคำนวณใหม่ เรายังขาดระบบการขึ้นทะเบียนและตรวจสอบ เครื่องจักรก่อสร้าง ที่ชัดเจน
High CPC Keyword: การนำเข้าเครื่องจักรก่อสร้างมือสอง, มาตรฐานเครนนานาชาติ
หน่วยงานรัฐในฐานะเจ้าของโครงการต้องเข้มงวดในการตรวจสอบ “สเปก” และ “คุณภาพ” ของเครื่องจักรอย่างจริงจัง
ช่องโหว่ของกฎหมายและการรับเหมาช่วง: วงจรแห่งความเสี่ยง
ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ “กฎหมาย” แต่ส่วนใหญ่อยู่ที่ “การบังคับใช้” ที่หย่อนยาน ตัวอย่างเช่น กฎหมายบังคับให้มีวิศวกรควบคุมงาน แต่ในความเป็นจริง “มีจริงหรือไม่” และหากมี “มีความรู้ความเชี่ยวชาญในเรื่องเฉพาะทาง เช่น เครน Launcher มากเพียงพอหรือไม่”
นอกจากนี้ กฎหมายที่ยังขาดไปอย่างชัดเจนคือ การขึ้นทะเบียนเครนและการควบคุมการ “รับเหมาช่วง” (Subcontract) ในปัจจุบัน บริษัทผู้รับเหมาหลักที่ประมูลงานได้ มักจะกระจายงานต่อให้ผู้รับเหมาช่วงอีกทอด ซึ่งไม่ใช่เรื่องผิด หากผู้รับเหมาช่วงมีความซื่อสัตย์ทางวิชาชีพและยึดมั่นในความปลอดภัยตามมาตรฐานสากล
Secondary Keyword: การบริหารสัญญาผู้รับเหมาช่วง, การควบคุมคุณภาพงานก่อสร้าง
การตรวจไซต์งานก่อสร้างเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง วิศวกรคือวิชาชีพที่มีใบอนุญาต และลายเซ็นในเอกสารรับรองความถูกต้องของแบบ แต่ภาคปฏิบัติมักจะสวนทางกับสิ่งที่สังคมวิพากษ์วิจารณ์
บทลงโทษต้องเด็ดขาด: “เชือดไก่ให้ลิงดู”
การแก้ไขปัญหาต้องทำอย่างจริงจังและเด็ดขาด เราจำเป็นต้องยกระดับ “มาตรฐาน” ของผู้ปฏิบัติงานที่เกี่ยวข้องกับเครนให้มีความเข้มงวดเทียบเท่าวิศวกร โดยใช้หลัก “4 ผู้” ที่ต้องผ่านการรับรองอย่างเข้มงวด:
ผู้ให้สัญญาณเครน
ผู้ยึดเกาะวัสดุ
ผู้บังคับรถเครน
ผู้ควบคุมเครน
ในหน้างานจริง มักพบว่ามีการใช้แรงงานที่ขาดทักษะมาทำหน้าที่เหล่านี้แทน คำถามคือ หน่วยงานเจ้าของโครงการได้ลงพื้นที่ตรวจสอบอย่างละเอียดถี่ถ้วนหรือไม่?
“บทลงโทษ” ต้องทำจริงและหนักหน่วง เมื่อเกิด “ความบกพร่องรุนแรง” กฎหมายต้องมีความศักดิ์สิทธิ์ เรายังขาดระบบ “Blacklist” ที่เข้มข้น การจัดชั้นผู้รับเหมา หรือการตัดแต้มนั้นยังไม่เพียงพอ การออกกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้องเมื่อไม่นานมานี้ ถือว่า “ล่าช้า” ไปมาก
แม้จะมีกฎหมาย แต่ผู้รับเหมาบางรายก็สามารถ “เลี่ยงบาลี” ได้ โดยการปิดบริษัทที่มีปัญหา และเปลี่ยนชื่อเพื่อประมูลงานใหม่ ปัญหาเหล่านี้รัฐบาลต้องจัดการอย่างเด็ดขาด
ความกังวลต่อทุนต่างชาติ: การเข้ามาของ “นอมินี”
อีกประเด็นที่น่ากังวลอย่างยิ่งคือ การเข้ามาของ “ทุนต่างชาติ” ที่แฝงตัวมาในรูปแบบ “นอมินี” เพื่อรับงานโครงสร้างพื้นฐานในประเทศไทย โดยใช้กลยุทธ์ Joint Venture (JV) กับผู้รับเหมาไทย และให้บริษัทไทยเป็น “ผู้ออกหน้า”
ปัญหาที่ตามมาคือ การ “ตัดราคา” การประมูลที่ต่ำเกินจริง เพื่อชิงงาน ทำให้ผู้รับเหมาไทยบางรายต้องยอมรับ เพื่อให้ได้ส่วนแบ่งกำไร โดยไม่ต้องลงแรงมากนัก
ความเสียหายที่เกิดขึ้นคือ “ความปลอดภัย” และ “มาตรฐานงาน” ที่ต่ำลงอย่างมีนัยสำคัญ เนื่องจากต้องลดต้นทุนในส่วนของแรงงาน, อุปกรณ์, และเครื่องจักร
ข้อเสนอ “กระดุม 3 เม็ด” เพื่อยุติฝันร้าย
หากรัฐบาลต้องการยุติฝันร้ายบนถนนพระราม 2 และไซต์งานก่อสร้างทั่วประเทศ สมาคมฯ ขอเสนอแนวทางแก้ไขเร่งด่วนในรูปแบบ “กระดุม 3 เม็ด” ที่ต้องดำเนินการทันที:
กระดุมเม็ดที่ 1: การค้นหาความจริงโดยคนกลาง: ต้องมี “คณะกรรมการที่เป็นกลาง” ที่แท้จริง ทำการตรวจสอบหาสาเหตุเชิงลึกทางวิศวกรรมอย่างรอบด้าน หากจุดเริ่มต้นของการสืบสวนบิดเบือน เราจะไม่มีทางแก้ปัญหาได้อย่างยั่งยืน
High CPC Keyword: การตรวจสอบทางวิศวกรรมอุบัติเหตุ
กระดุมเม็ดที่ 2: บทลงโทษที่เด็ดขาด: ต้อง “เชือดไก่ให้ลิงดู” อย่างแท้จริง บริษัทที่กระทำผิดซ้ำซากควรถูก “พักใบอนุญาต” หรือ “ตัดสิทธิการประมูลงานอย่างถาวร” เพื่อเป็นบทเรียน
Secondary Keyword: การลงโทษผู้รับเหมาทิ้งงาน, มาตรการป้องกันอุบัติเหตุ
กระดุมเม็ดที่ 3: เร่งปิดช่องโหว่กฎหมาย: รัฐต้อง “รู้เท่าทัน” เทคนิคการลดต้นทุนของผู้รับเหมา และออก “กฎกระทรวง” ที่เหมาะสมกับสถานการณ์ โดยเฉพาะการบังคับการ “ขึ้นทะเบียนเครื่องจักร” และ “ควบคุมการจ้างช่วง” ให้มีประสิทธิภาพ กระทรวงคมนาคมสามารถดำเนินการได้ภายใน 6 เดือน หากมีความตั้งใจจริง
อย่าให้ “ขั้นตอนราชการ” กลายเป็นอุปสรรค หรือข้ออ้างในการผัดวันประกันพรุ่งอีกต่อไป ความปลอดภัยของประชาชนต้องมาเป็นอันดับแรก
บทสรุปและก้าวต่อไป
เหตุการณ์เครนถล่มซ้ำแล้วซ้ำเล่าในโครงการก่อสร้างสาธารณูปโภคขนาดใหญ่ของไทย เป็นสิ่งที่สังคมไม่อาจยอมรับได้อีกต่อไป นี่ไม่ใช่โชคร้าย แต่คือ “ความบกพร่องที่รุนแรง” ในกระบวนการทำงาน ซึ่งเกิดจากปัจจัยหลายด้าน ทั้งบุคลากร, วัสดุ, เครื่องจักร, การบังคับใช้กฎหมายที่หย่อนยาน, และการรับเหมาช่วง
ในฐานะผู้มีประสบการณ์ในวงการ ผมยืนยันว่าการแก้ไขปัญหาเหล่านี้ต้องทำอย่างเป็นระบบและเด็ดขาด โดยการนำหลักการทางวิศวกรรมที่ถูกต้องมาใช้, ยกระดับมาตรฐานความปลอดภัย, บังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง, และกำหนดบทลงโทษที่เข้มงวด
เราเชื่อมั่นว่าหากภาครัฐร่วมมือกับภาควิชาชีพอย่างจริงจัง และยึดมั่นใน “กระดุม 3 เม็ด” ที่เสนอไป เราจะสามารถยกระดับ มาตรฐานความปลอดภัยโครงการก่อสร้าง ของประเทศไทยให้ทัดเทียมระดับสากล และป้องกันไม่ให้โศกนาฏกรรมเช่นนี้เกิดขึ้นอีก
หากคุณคือเจ้าของโครงการ, ผู้รับเหมา, วิศวกร, หรือประชาชนทั่วไปที่ใส่ใจในความปลอดภัยใน งานวิศวกรรม อย่ารอช้าที่จะร่วมกันผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืน. ติดต่อเรา เพื่อรับคำปรึกษาเชิงลึก หรือเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างสรรค์อนาคตการก่อสร้างที่ปลอดภัยและน่าเชื่อถือในประเทศไทย.
