บทบาทของวิศวกรโครงสร้างฯ ในการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยงานก่อสร้างไทย: บทวิเคราะห์จากประสบการณ์ 10 ปี
หัวข้อหลัก: มาตรฐานความปลอดภัยงานก่อสร้าง
คำหลักรอง: วิศวกรโครงสร้าง, งานก่อสร้าง, โครงการสาธารณูปโภค, เครนถล่ม, ความปลอดภัย, มาตรฐานการก่อสร้าง, การบังคับใช้กฎหมาย, ผู้รับเหมาช่วง, ความบกพร่อง, อุบัติเหตุ, การตรวจสอบ, วัสดุอุปกรณ์, เครื่องจักร, ทุนต่างชาติ, การประมูล, ต้นทุน, การลงโทษ, ศ.ดร.อมร พิมานมาศ, สมาคมวิศวกรโครงสร้างแห่งประเทศไทย
คำหลักที่เกี่ยวข้องกับ SEO (LSI):
การจัดการความเสี่ยงในงานก่อสร้าง
การควบคุมคุณภาพงานก่อสร้าง
การตรวจสอบความปลอดภัยในไซต์งาน
การเลือกใช้วัสดุและอุปกรณ์ก่อสร้าง
การประเมินความเสี่ยงเครน
เทคนิคการก่อสร้างสมัยใหม่
การพัฒนาบุคลากรในอุตสาหกรรมก่อสร้าง
กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับงานก่อสร้าง
ผลกระทบของโครงการก่อสร้างต่อสาธารณะ
แนวโน้มอุตสาหกรรมก่อสร้างไทย
คำหลักที่มี CPC สูง:
ประกันภัยงานก่อสร้าง
การบริหารโครงการก่อสร้าง
ที่ปรึกษาด้านความปลอดภัยในการก่อสร้าง
ผู้รับเหมาโครงการใหญ่
เทคโนโลยีการก่อสร้างขั้นสูง
การตรวจสอบทางวิศวกรรม
การประเมินความเสียหายโครงสร้าง
บทนำ: วิกฤตความปลอดภัยในโครงการก่อสร้างไทย – มุมมองจากผู้มีประสบการณ์
ในฐานะวิศวกรโครงสร้างที่คลุกคลีอยู่ในวงการมากว่าทศวรรษ ผมได้เห็นพัฒนาการของอุตสาหกรรมก่อสร้างไทยมาอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีไปจนถึงความท้าทายที่เข้ามาพร้อมกับโครงการขนาดใหญ่ อย่างไรก็ตาม ปรากฏการณ์อันน่าสะเทือนใจที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า โดยเฉพาะเหตุการณ์ เครนถล่ม ในโครงการสาธารณูปโภคขนาดใหญ่ ได้ส่งสัญญาณเตือนถึงวิกฤตการณ์ที่อาจคุกคามความปลอดภัยของประชาชนและผู้ปฏิบัติงานอย่างรุนแรง เหตุการณ์เหล่านี้ไม่ใช่แค่ “ความโชคร้าย” หรือ “อุบัติเหตุสุดวิสัย” แต่เป็นผลพวงโดยตรงจาก “ความบกพร่อง” ในขั้นตอนการก่อสร้างที่หลายครั้งถูกละเลยหรือไม่ได้รับการใส่ใจอย่างเพียงพอ บทวิเคราะห์นี้จะเจาะลึกถึงสาเหตุ รากเหง้าของปัญหา และนำเสนอแนวทางแก้ไขที่มาจากประสบการณ์จริง เพื่อยกระดับ มาตรฐานความปลอดภัยงานก่อสร้าง ของไทยให้ทัดเทียมสากล
ถอดรหัส “ความบกพร่อง” ไม่ใช่ “โชคร้าย”: บทเรียนจากเหตุการณ์เครนถล่ม
ตลอด 10 ปีที่ผ่านมา วงการ วิศวกรรมโครงสร้าง ได้เผชิญกับความสูญเสียที่เกิดจากอุบัติเหตุใน งานก่อสร้าง อยู่เป็นระยะ แต่ความถี่และความรุนแรงของเหตุการณ์ เครนถล่ม ในช่วงหลังนี้ บ่งชี้ให้เห็นถึงปัญหาเชิงระบบที่ซับซ้อนกว่าที่ตาเห็น การจะเข้าใจปัญหานี้อย่างถ่องแท้ เราต้องแยกแยะระหว่าง “โชคร้าย” ที่เป็นปัจจัยภายนอกที่ควบคุมไม่ได้ เช่น ภัยธรรมชาติ กับ “ความบกพร่อง” ซึ่งเป็นสิ่งที่สามารถป้องกันและแก้ไขได้ด้วยหลักการทางวิศวกรรมและกระบวนการจัดการที่มีประสิทธิภาพ
เมื่อพิจารณาจากข้อเท็จจริงในหลายเคสที่เกิดขึ้น จะพบว่า เหตุการณ์เครนถล่ม ไม่ได้เกิดจากสภาพอากาศแปรปรวน หรือแผ่นดินไหว แต่มีสาเหตุหลักมาจากความผิดพลาดในขั้นตอนการออกแบบ การติดตั้ง และการใช้งาน ยกตัวอย่างเช่น กรณีที่ ขารองรับเครน ร่วงหล่นลงมาอย่างไม่คาดฝัน ซึ่งตามหลักวิศวกรรมแล้ว สิ่งนี้ไม่ควรจะเกิดขึ้นได้ง่ายๆ หาก จุดยึด (Anchoring) หรือโครงสร้างรองรับมีความแข็งแรงและถูกต้องตามที่คำนวณไว้ในแบบ หรือในอีกกรณีหนึ่งที่ ขารองรับเครน เกิดการทรุดตัวเนื่องจากถูกวางบนฐานที่ไม่สามารถรับน้ำหนักได้ตามที่ควรจะเป็น ส่งผลให้โครงสร้างเสียสมดุลและเกิดการหักกลาง เหตุการณ์เหล่านี้ล้วนชี้ชัดไปที่ “ความบกพร่อง” ในการดำเนินการก่อสร้าง ไม่ใช่อุบัติเหตุที่เกิดขึ้นโดยไม่มีสาเหตุ
ในมุมมองของผู้เชี่ยวชาญ วิศวกรโครงสร้าง หลายท่าน รวมถึงสมาคมวิศวกรโครงสร้างแห่งประเทศไทย เห็นตรงกันว่า การเกิดขึ้นซ้ำๆ ของเหตุการณ์ลักษณะนี้ บ่งชี้ถึง ความบกพร่อง ในขั้นตอนการก่อสร้างอย่างชัดเจน ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วน เพื่อไม่ให้เกิดการสูญเสียดังที่เคยเกิดขึ้น
โครงการขนาดใหญ่: เขตอันตรายที่ต้องจับตาเป็นพิเศษ
สิ่งที่น่ากังวลยิ่งกว่าการเกิดอุบัติเหตุครั้งเดียว คือการที่อุบัติเหตุเหล่านี้มักเกิดขึ้นกับ โครงการสาธารณูปโภค ขนาดใหญ่ที่ดำเนินการโดยภาครัฐ นี่เป็นสัญญาณเตือนที่บ่งบอกถึง “วิกฤตเชิงนโยบาย” ที่รัฐไม่ควรมองข้าม จากสถิติที่ผ่านมาตลอดปี เราได้เห็นอุบัติเหตุใหญ่หลายครั้ง ทั้งการถล่มของอาคาร การยุบตัวของถนนจากการก่อสร้างรถไฟฟ้า การ เครนถล่ม ในโครงการรถไฟความเร็วสูง และล่าสุดคือ เครนถล่ม ในโครงการทางด่วน สิ่งเหล่านี้มีจุดร่วมที่น่าสังเกต คือเป็นโครงการของรัฐทั้งสิ้น และเกิดขึ้นในช่วงเวลาที่ใกล้เคียงกัน
ปรากฏการณ์เหล่านี้ชี้ให้เห็นถึงความหละหลวมใน มาตรฐานการก่อสร้าง และ ความปลอดภัย โดยรวมของโครงการใหญ่ๆ ในประเทศไทย ซึ่งหากไม่ได้รับการแก้ไขอย่างจริงจัง อาจส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นในอุตสาหกรรมก่อสร้างของประเทศ และที่สำคัญที่สุด คือความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน
สามเหลี่ยมแห่งหายนะ: เจาะลึก 3 ปัจจัยต้นตอของความบกพร่องในไซต์งาน
จากการสังเกตการณ์และประสบการณ์ตรง ผมสามารถจำแนกปัจจัยหลักที่ทำให้ มาตรฐานวิศวกรรม ของไทยในโครงการใหญ่ๆ เกิดความหย่อนยาน จนนำไปสู่ “สามเหลี่ยมแห่งหายนะ” ได้ดังนี้
ปัจจัยด้านบุคลากร: ปัญหานี้มีตั้งแต่ระดับบริหารไปจนถึงระดับปฏิบัติการ ตั้งแต่วิศวกรที่ต้องมีความรู้ความเข้าใจอย่างลึกซึ้ง ไปจนถึงผู้ควบคุมเครื่องจักรและแรงงานหน้างาน เครน Launcher ซึ่งเป็นเครื่องจักรที่ซับซ้อน ต้องการผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทางที่มีความเข้าใจในหลักสถิตยศาสตร์และพลศาสตร์เป็นอย่างดี อย่างไรก็ตาม เรามักพบเห็นผู้ปฏิบัติงานที่ขาดทักษะและความรู้เพียงพอ ทำงานไปตามความเคยชิน ซึ่งเป็นอันตรายอย่างยิ่ง ความผิดพลาดของคนเพียงคนเดียว อาจนำไปสู่ความสูญเสียมหาศาล
ปัจจัยด้านวัสดุและอุปกรณ์: หัวใจสำคัญของ ความปลอดภัย ในงานก่อสร้างอยู่ที่ สลิง, รอก, นอตยึด และส่วนประกอบอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง เคยพบเห็นการนำเครื่องจักรเก่ามาใช้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า สภาพของ สลิง ที่เสื่อมสภาพ นอต ที่เกลียวหวานหรือคดงอ ยังคงถูกนำมาใช้งานต่อ นี่คือการละเลย มาตรฐาน และความเสี่ยงที่ยอมรับไม่ได้ การตรวจสอบ วัสดุอุปกรณ์ ให้ได้มาตรฐานสากลจึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง
ปัจจัยด้านเครื่องจักร: เครื่องจักรมือสอง ที่ขาด มาตรฐานสากล เป็นอีกหนึ่ง “ระเบิดเวลา” ที่สังคมไทยอาจไม่ทราบ แต่ เครน Launcher จำนวนมากที่ใช้งานในไทยเป็นเครื่องจักรที่ซื้อจากต่างประเทศ และมีการนำมาดัดแปลง ต่อเติม โดยไม่ได้ผ่านการคำนวณและออกแบบใหม่ เรายังขาดระบบการขึ้นทะเบียน เครื่องจักร และอุปกรณ์ก่อสร้างที่ชัดเจนและเข้มงวด การที่หน่วยงานรัฐในฐานะเจ้าของโครงการไม่ได้เข้มงวดในการตรวจสอบ เครื่องจักร ที่นำมาใช้ อาจเปิดช่องให้เกิดอันตรายขึ้นได้
ช่องโหว่ทางกฎหมายและการบริหารจัดการ: ปัญหาการรับเหมาช่วง
กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับงานก่อสร้างในประเทศไทยมีอยู่แล้ว แต่ปัญหาอยู่ที่การ บังคับใช้กฎหมาย ที่ยังมีความหย่อนยาน การตรวจสอบ ที่ไม่เข้มข้น ทำให้เกิดช่องโหว่มากมาย เช่น การมีวิศวกรควบคุมงานตามกฎหมาย แต่ในทางปฏิบัติ วิศวกรผู้นั้นมีความรู้ความเข้าใจในเครื่องมือเฉพาะทางอย่าง เครน Launcher จริงหรือไม่?
อีกหนึ่งประเด็นสำคัญคือ การจ้างช่วง (Subcontract) ซึ่งเป็นระบบที่บริษัทใหญ่ที่ประมูลงานได้ มักจะกระจายงานต่อให้ผู้รับเหมาช่วงอีกทอดหนึ่ง ระบบนี้ไม่ผิดหากผู้รับเหมาช่วงมีความซื่อสัตย์ในวิชาชีพ ยึดมั่นใน ความปลอดภัย และ มาตรฐานสากล เป็นที่ตั้ง แต่ในความเป็นจริง การรับงานเป็นทอดๆ อาจทำให้ ต้นทุน ถูกกดต่ำลง ซึ่งส่งผลกระทบต่อคุณภาพของ วัสดุอุปกรณ์ และ เครื่องจักร ที่ใช้ รวมถึงทักษะของบุคลากร
การตรวจสอบไซต์งานก่อสร้าง โดย วิศวกร ที่มีใบอนุญาตและลายเซ็นรับรองเอกสาร เป็นสิ่งสำคัญมาก แต่ภาคปฏิบัติดูเหมือนจะสวนทางกับหลักการนี้ การมี กฎหมาย ที่เพียงพอแต่ไร้การบังคับใช้ ก็ไม่สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนได้
บทลงโทษที่เด็ดขาด: สร้างบรรทัดฐานใหม่แห่งความรับผิดชอบ
เพื่อแก้ไขปัญหา ความบกพร่อง ใน งานก่อสร้าง อย่างจริงจัง จำเป็นต้องยกระดับ มาตรฐาน ของผู้ปฏิบัติงานในทุกระดับ โดยเฉพาะผู้เกี่ยวข้องกับ เครน เราควรใช้สูตร “4 ผู้” ที่ผ่านการรับรองอย่างเข้มงวด ได้แก่ ผู้ให้สัญญาณเครน, ผู้ยึดเกาะวัสดุ, ผู้บังคับรถเครน, และผู้ควบคุมเครน การใช้แรงงานที่ขาดทักษะในตำแหน่งเหล่านี้ เป็นความเสี่ยงที่หน่วยงานเจ้าของโครงการต้องรับผิดชอบ
สิ่งสำคัญที่สุดคือ บทลงโทษ ต้องมีความเด็ดขาดและหนักหน่วง เพื่อให้เป็น “เชือดไก่ให้ลิงดู” บริษัทที่ทำผิดซ้ำซาก ควรถูกพักใบอนุญาต หรือตัดสิทธิในการประมูลงานอย่างถาวร การมีระบบ Blacklist ที่เข้มข้น และการดำเนินการตามกฎหมายอย่างจริงจัง จะเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างความรับผิดชอบ
การออกกฎกระทรวงเมื่อวันที่ 13 มกราคม 2569 ถือเป็นก้าวที่ช้า แต่ก็ยังดีกว่าไม่มี อย่างไรก็ตาม เรายังคงเห็นบริษัทที่ปัญหาเลี่ยงบาลีโดยการปิดบริษัทเดิม แล้วไปตั้งบริษัทใหม่เพื่อประมูลงานอีกครั้ง ปัญหาเหล่านี้ต้องได้รับการแก้ไขอย่างจริงจังโดยภาครัฐ
ความกังวลต่อทุนต่างชาติและการแข่งขันด้านราคาที่ไร้มาตรฐาน
อีกหนึ่งประเด็นที่น่ากังวลในอุตสาหกรรม โครงการสาธารณูปโภค ของไทย คือการที่ ทุนต่างชาติ แฝงตัวเข้ามาในรูปแบบ นอมินี เพื่อรับงานโครงสร้างพื้นฐานมากขึ้น การใช้กลยุทธ์ JV (Joint Venture) กับผู้รับเหมาไทย โดยให้บริษัทไทยเป็นผู้ถือหุ้นหลัก แต่การควบคุมงานจริงอยู่กับทุนต่างชาติ ทำให้เกิดการตัดราคาประมูลที่ต่ำเกินจริง เพื่อชิงงาน
เมื่อ ต้นทุน ถูกกดให้ต่ำที่สุด ผลกระทบย่อมตกอยู่กับ ความปลอดภัย และ มาตรฐานงาน ที่ใช้ แรงงาน และ เครื่องจักร ที่อาจไม่ได้คุณภาพ การที่ผู้รับเหมาไทยบางรายยอมรับเงื่อนไขเหล่านี้ เพราะต้องการส่วนแบ่งกำไร โดยไม่ต้องลงมือทำเอง อาจส่งผลเสียในระยะยาวต่อภาพลักษณ์และคุณภาพของอุตสาหกรรมก่อสร้างไทย
ข้อเสนอ “กระดุม 3 เม็ด”: หนทางสู่การแก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืน
หากรัฐบาลต้องการยุติฝันร้ายที่เกิดขึ้นกับ เครนถล่ม และไซต์งานก่อสร้างทั่วประเทศ สมาคมวิศวกรโครงสร้างแห่งประเทศไทย ขอเสนอแนวทางแก้ไขเร่งด่วนที่เรียกว่า “กระดุม 3 เม็ด” ซึ่งจะเป็นกุญแจสำคัญในการยกระดับ มาตรฐานความปลอดภัยงานก่อสร้าง
ค้นหาความจริงโดยคนกลาง: จัดตั้งคณะกรรมการที่เป็นกลางและมีความเชี่ยวชาญอย่างแท้จริง เพื่อทำการตรวจสอบและวิเคราะห์หาสาเหตุเชิงลึกทางวิศวกรรมอย่างตรงไปตรงมา การแก้ไขปัญหาที่จุดเริ่มต้นที่บิดเบี้ยว จะไม่สามารถนำไปสู่ผลลัพธ์ที่ถูกต้องได้
บทลงโทษที่เด็ดขาด: ดำเนินการลงโทษอย่างจริงจังกับบริษัทที่ละเลย มาตรฐาน และก่อให้เกิดความเสียหาย การพักใบอนุญาตหรือการตัดสิทธิการประมูลงานอย่างถาวร จะเป็นเครื่องมือที่ทรงพลังในการสร้างความตระหนักและความรับผิดชอบ
เร่งปิดช่องโหว่กฎหมาย: ภาครัฐต้องเท่าทันเทคนิคการลด ต้นทุน ของผู้รับเหมา และพัฒนากฎกระทรวงให้มีความเหมาะสมกับสถานการณ์ปัจจุบัน กระทรวงคมนาคมสามารถดำเนินการออกกฎหมายเพื่อบังคับการขึ้นทะเบียน เครื่องจักร และการควบคุม การจ้างช่วง ให้มีประสิทธิภาพได้ภายใน 6 เดือน หากมีความตั้งใจจริง
อย่าปล่อยให้ขั้นตอนราชการเป็นอุปสรรค หรือเป็นข้ออ้างในการละเลย มาตรฐานความปลอดภัยงานก่อสร้าง ที่เป็นหัวใจสำคัญของความยั่งยืนและความเชื่อมั่นในอุตสาหกรรมของประเทศ
การดำเนินการขั้นต่อไป:
ในฐานะผู้ที่อยู่ในวงการ วิศวกรรมโครงสร้าง ผมขอเชิญชวนทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชนทั่วไป ร่วมกันตระหนักถึงความสำคัญของ มาตรฐานความปลอดภัยงานก่อสร้าง โดยเฉพาะใน โครงการสาธารณูปโภค ที่ส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันของพวกเรา การทำงานร่วมกัน การแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ และการผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบายอย่างจริงจัง จะเป็นหนทางเดียวที่จะสามารถสร้างอนาคตการก่อสร้างที่ปลอดภัยและยั่งยืนสำหรับประเทศไทยได้ หากคุณคือหนึ่งในผู้ที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมนี้ หรือมีความกังวลเกี่ยวกับ ความปลอดภัย ใน งานก่อสร้าง โปรดแบ่งปันบทความนี้ และร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงนี้
